Κατάθλιψη

Παρόλο που η κατάθλιψη είναι μια από τις πιο κοινές ψυχικές διαταραχές, υπάρχει ακόμη κάποια σύγχυση στο ευρύ κοινό σχετικά με το τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος πάσχει από κατάθλιψη. Για παράδειγμα, σε τι διαφέρει η παθολογική κατάθλιψη από τη μελαγχολία που όλοι μας, άλλοι περισσότερο άλλοι λιγότερο, βιώνουμε κάποιες στιγμές στη ζωή μας; Υπάρχει επίσης σύγχυση αναφορικά με τους διάφορους τύπους κατάθλιψης, π.χ. μείζονα κατάθλιψη, δυσθυμική διαταραχή, μονοπολική διαταραχή, μανιοκατάθλιψη κ.ά.

Γενικά ο όρος κατάθλιψη αναφέρεται είτε στη διάθεση που μπορεί να είναι φυσιολογική, είτε στα συμπτώματα που παρατηρούνται σε ένα αριθμό ψυχικών και συναισθηματικών διαταραχών. Όλοι αισθανόμαστε μερικές φορές μελαγχολικοί, λυπημένοι ή στενοχωρημένοι. Τα συναισθήματα αυτά είναι φυσιολογικό κομμάτι των καλών και άσχημων στιγμών της ζωής. Η μελαγχολία που όλοι αισθανόμαστε κάποτε στη ζωή μας, προκαλείται συνήθως από κάποια αποτυχία ή απώλεια, ερωτική απογοήτευση, ματαίωση των προσπαθειών μας να αποκτήσουμε ή να επιτύχουμε κάτι επιθυμητό, ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, ο χωρισμός, η απώλεια της εργασίας και άλλα παρόμοια ερεθίσματα της καθημερινής ζωής. Η κατάθλιψη όπως χρησιμοποιούμε τον όρο καθημερινά είναι μια πανανθρώπινη εμπειρία. Δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει ζήσει τη συναισθηματική αυτή εμπειρία. Ανεξάρτητα αν κάποιοι άνθρωποι χρησιμοποιούν αυτό τον όρο για να εκφράσουν διαφορετικό βαθμό λύπης, ωστόσο όλοι καταλαβαίνουμε περίπου την σημασία της. Ως τέτοια εμπειρία, η κατάθλιψη συνήθως είναι μικρής διαρκείας και αυτοπεριοριζόμενη. Είμαστε στενοχωρημένοι για μικρό χρονικό διάστημα και σχετικά εύκολα, όταν συμβεί κάτι ευχάριστο, η διάθεσή μας επανέρχεται. Οι διακυμάνσεις αυτές της διάθεσης είναι απόλυτα φυσιολογικές και συμβαίνουν πολλές φορές κατά την διάρκεια της ημέρας. Συμπερασματικά λοιπόν θα λέγαμε ότι η κατάθλιψη με την κοινή σημασία του όρου είναι μια άσχημη διάθεση που είναι η φυσιολογική αντίδραση σε ένα ερέθισμα που συνήθως έχει να κάνει με μια αίσθηση απώλειας. Οι φυσιολογική αυτή αντίδραση δεν διαρκεί πολύ, συνήθως δεν επηρεάζει την γενική λειτουργικότητα και δραστηριότητα του ατόμου, μεταβάλλεται και τροποποιείται σχετικά εύκολα και συνήθως αυτοπεριορίζεται.
Η παθολογική όμως κατάθλιψη είναι κάτι το διαφορετικό. Είναι η ψυχική κατάσταση που χαρακτηρίζεται (συχνά χωρίς κάποιο συγκεκριμένο εξωτερικό ερέθισμα ή αιτία) από μειωμένη διάθεση, απώλεια ενέργειας και ενδιαφέροντος, αίσθημα σωματικής κόπωσης και εξάντλησης, χαμηλή αυτοσυγκέντρωση και προσοχή, προβλήματα μνήμης, αναποφασιστικότητα και, κυρίως, από έντονα και επίμονα συναισθήματα λύπης, δυσφορίας, μοναξιάς, αποθάρρυνσης, απόγνωσης, ανημπόριας, απελπισίας, απαισιοδοξίας καθώς και αισθήματα χαμηλής αυτοεκτίμησης, φόβου, ενοχής, αυτομομφής και αναξιότητας. Συχνά συνοδεύεται και από ψυχοκινητική επιβράδυνση ή μερικές φορές διέγερση, απόσυρση από διαπροσωπικές σχέσεις, χάσιμο της ερωτικής επιθυμίας, αϋπνία ή υπνηλία, ανορεξία ή υπερβολική κατανάλωση τροφής (που μπορεί να οδηγήσουν αντίστοιχα σε απώλεια ή αύξηση βάρους), αίσθημα επερχόμενης προσωπικής και οικογενειακής καταστροφής και, σε σοβαρές περιπτώσεις, λήθαργο ή και σκέψεις θανάτου καθώς και τάσεις αυτοκτονίας.

Επίσης, μια ποικιλία από σωματικά συμπτώματα, όπως πόνοι γενικά στο σώμα, προβλήματα του γαστρεντερικού, δυσκοιλιότητα, κεφαλαλγίες, διαταραχές της περιόδου κ.ά., συνοδεύουν συχνά την κατάθλιψη, έτσι ώστε πολλά άτομα με κατάθλιψη επικεντρώνονται στα προβλήματα αυτά χωρίς να συνειδητοποιούν ότι έχουν κατάθλιψη. Συχνά, τα συμπτώματα αυτά τους οδηγούν σε διάφορους γιατρούς ή στα νοσοκομεία. Χαρακτηριστικό είναι ότι ύστερα από τις διάφορες ιατρικές εξετάσεις τα συμπτώματα δεν μπορούν να εξηγηθούν και συνήθως αποδίδονται από τον γιατρό σε άγχος ή κόπωση.